Endokrinoloji Muayenesinde Puberte Bozuklukları Değerlendirmesi

Endokrinoloji Muayenesinde Puberte Bozuklukları Değerlendirmesi, tiroid, adrenal, hipofiz, paratiroid, pankreas, gonadlar ve kemik metabolizmasını kapsayan çok organlı endokrin sistemin 2026 klinik kılavuzları (Endocrine Society 2026, ATA 2025, ESE 2025, ADA 2026, TEMD 2024) ışığında değerlendirildiği kapsamlı bir rehberdir. Endokrinoloji muayenesi; hormon ölçümlerinin ötesinde anamnez, fizik muayene, dinamik testler ve görüntülemeyi bütünleştiren, hedef organ ilişkilerini geri bildirim halkalarıyla değerlendiren stratejik bir klinik süreçtir. Endokrinoloji Muayenesi programımız bu bütüncül yaklaşımı sahaya taşır.

Bu rehberde "Endokrinoloji Muayenesinde Puberte Bozuklukları Değerlendirmesi" başlığını; anamnez ve semptom kümelerinden fizik muayene detaylarına, TSH ve serbest hormon panelinden dinamik supresyon/uyarma testlerine, tiroid nodülü değerlendirmesinden Cushing/Addison/feokromositoma taramalarına, PCOS ve hirsutizmden erkek hipogonadizmine, osteoporoz ve D vitamini metabolizmasından 2026'nın yapay zeka destekli tanı araçlarına kadar tüm boyutlarıyla inceliyoruz. İçerik EEAT ilkeleriyle endokrinoloji ve klinik biyokimya editörlerimiz tarafından hazırlanmış; GEO (Generative Engine Optimization) standartlarına uygun yapılandırılmıştır.

Endokrinoloji Muayenesinin Kapsamı ve 2026 Klinik Çerçevesi

Endokrinoloji muayenesi; hipotalamus-hipofiz aksı, tiroid, paratiroid, adrenal bezler, pankreas endokrin fonksiyonu, gonadlar (over ve testis), büyüme-gelişme, kemik metabolizması ve metabolik sendrom spektrumunu kapsayan çok organlı, sistemik bir değerlendirmedir. Endocrine Society 2026 klinik kılavuzları, American Thyroid Association (ATA 2025), European Society of Endocrinology (ESE 2025), ADA 2026 ve TEMD 2024 önerileri; muayenenin yalnızca hormon ölçümü değil; anamnez, fizik muayene, dinamik testler ve görüntülemeyle birleşen çok basamaklı bir süreç olduğunu vurgular.

Endokrin sistem, geri bildirim halkalarıyla çalıştığı için tek başına bir hormon değeri klinik karar için çoğunlukla yeterli değildir; hormonun kendisi + hedef hormon + baskılama/uyarma testleri birlikte yorumlanır. Endokrinoloji Muayenesi programımız bu sistemik yaklaşımı standart hale getirir.

Kimler Endokrinoloji Muayenesine Başvurmalıdır?

Açıklanamayan kilo değişimi, kronik yorgunluk, halsizlik, saç dökülmesi, ciltte kuruluk, terleme bozuklukları, menstrüel düzensizlik, infertilite, kıllanma artışı (hirsutizm), akne, galaktore, boy kısalığı, geç/erken puberte, tekrarlayan hipoglisemi, kontrolsüz hipertansiyon, dirençli osteoporoz, boyunda nodül, ses değişikliği, çift görme, baş ağrısı + görme alanı defekti, hiperkalsemi, hipokalsemi, hiperkalemi, hiponatremi bulguları olan hastalar endokrinoloji konsültasyonu için adaydır.

Ayrıca ailede MEN (Multipl Endokrin Neoplazi), medüller tiroid kanseri, feokromositoma, otoimmün poliendokrin sendrom öyküsü olanlar semptomsuz olsa da genetik danışmanlık ve tarama için başvurmalıdır. Diyabet Muayenesi programımız bu tabloların diyabetle örtüşen kısımlarında ortak protokol yürütür.

Anamnez ve Semptom Kümeleri

Endokrin anamnezde sistem bazlı sorgulama esastır: (1) Genel — kilo, iştah, ısı toleransı, yorgunluk, uyku. (2) Cilt-saç-tırnak — kuruluk, terleme, akne, hirsutizm, alopesi, striae. (3) Nörolojik — baş ağrısı, görme, konsantrasyon, uyku apnesi. (4) Kardiyovasküler — çarpıntı, hipertansiyon, ödem. (5) GİS — kabızlık, ishal, bulantı. (6) Genitoüriner — libido, ereksiyon, menstrüel siklus, galaktore. (7) Kas-iskelet — kramp, güçsüzlük, kırık, boy kaybı. (8) Psikiyatrik — anksiyete, depresyon, panik atak.

İlaç öyküsü kritiktir: glukokortikoid, amiodaron, lityum, opioid, immünoterapi (checkpoint inhibitörleri — 2026'da giderek artan endokrinopati nedeni), oral kontraseptif, TRT, biotin (interferans yapabilir). Endokrinoloji Muayenesi anket setlerimiz bu semptom kümelerini yapılandırılmış biçimde tarar.

Fizik Muayene: Endokrin Odaklı Sistem Muayenesi

Vital bulgular (KB — yatarken/ayakta, nabız, sıcaklık, BMI, bel çevresi), boyun (tiroid palpasyonu — büyüklük, kıvam, nodül; lenfadenopati), göz (proptozis, lid retraksiyon, oftalmopleji), cilt (nem, terleme, akantozis nigrikans, striae rubrae, ekimoz, hiperpigmentasyon), saç dağılımı (Ferriman-Gallwey skoru), meme (galaktore, jinekomasti), abdomen (santral obezite, hepatomegali), ekstremiteler (kas gücü — Cushing için proksimal kas zayıflığı, ödem, pretibial miksödem), nörolojik (refleksler — hipotiroidide yavaş relaksasyon), genital (Tanner evrelemesi çocuklarda) sistematik olarak değerlendirilir.

Endokrin fizik muayenesi, laboratuvar öncesi yüksek öngörü değeri taşır ve gereksiz test istemini azaltır. metabolik değerlendirme programımız fizik muayene bulgularını yapay zeka destekli risk skorlamasıyla birleştirir.

Tiroid Değerlendirmesi: TSH'dan İnce Aspirasyona

Tarama TSH ile başlar; anormalse serbest T4, gerekirse serbest T3 eklenir. Subklinik hipotiroidi (TSH↑, sT4 normal) — tedavi kararı: TSH >10, semptomatik, gebelik planı, kardiyovasküler risk. Subklinik hipertiroidi (TSH↓, sT4/T3 normal) — 65 yaş üstünde, atriyal fibrilasyon riski, osteoporozda tedavi. Anti-TPO, anti-Tg (Hashimoto), TRAb (Graves) etiyoloji için eklenir. Tiroid USG nodül değerlendirmesinde TIRADS/EU-TIRADS sınıflamasıyla; ≥1 cm (yüksek risk özellikleri varsa daha küçük) nodülde ince iğne aspirasyon biyopsisi (Bethesda sınıflaması) yapılır.

2026'da moleküler testler (Afirma, ThyroSeq) Bethesda III-IV nodüllerde cerrahi kararını iyileştirmektedir. Endokrinoloji Muayenesi ekibimiz USG + biyopsi + moleküler test entegre değerlendirme sunar.

Adrenal Bez Değerlendirmesi: Cushing, Addison, Feokromositoma

Cushing taraması: 1 mg gecelik deksametazon supresyon testi, 24 saatlik idrar serbest kortizolü, gece geç saat tükürük kortizolü — iki farklı test pozitif olmalı. Ayırıcı tanı için ACTH, 8 mg deksametazon supresyon, CRH stimülasyonu, hipofiz MR/adrenal BT. Primer adrenal yetmezlik (Addison): sabah kortizol <5 μg/dL şüpheli, ACTH stimülasyon testi altın standart; ACTH↑ + kortizol yanıtsız → primer, ACTH↓ → sekonder. Feokromositoma taraması: plazma metanefrin/normetanefrin veya 24 saat idrar fraksiyone metanefrin.

Adrenal insidentaloma: 1 mg deksametazon supresyon, metanefrin, aldosteron/renin oranı, gerekirse 17-OH-progesteron. Endokrinoloji Muayenesi algoritmalarımız hızlı ve doğru tarama sunar.

Hipofiz Bezi Değerlendirmesi

Hipofiz kitlelerinde (adenom, kraniyofarenjiom) hormonal aktivite ve kitle etkisi (görme alanı defekti, hipopituitarizm) değerlendirilir. Prolaktinoma taraması: prolaktin (>200 ng/mL prolaktinoma yüksek olasılıklı). Akromegali: IGF-1 (yaşa göre), OGTT sırasında GH baskılanmaması. Cushing (hipofiz kaynaklı): yukarıda. Diabetes insipidus: su kısıtlama testi, kopeptin. Sekonder hipotiroidi/hipogonadizm/adrenal yetmezlik: hedef hormon + hipofiz hormonu birlikte.

Hipofiz MR (ince kesit, kontrastlı) görüntüleme standardıdır. Cerrahi karar, nöroşirurji ile ortak alınır. Endokrinoloji Muayenesi programımız multidisipliner değerlendirme sağlar.

Paratiroid ve Kalsiyum Metabolizması

Rutin hiperkalsemi (albümin düzeltilmiş kalsiyum >10.5 mg/dL) saptandığında: PTH, 25-OH D vitamini, 24 saat idrar kalsiyumu, kreatinin, fosfor, alkalen fosfataz. Primer hiperparatiroidi (PTH↑ veya inappropriately normal + Ca↑) — Sestamibi sintigrafisi + boyun USG ile lokalizasyon; asemptomatikte cerrahi kriterleri (yaş <50, kalsiyum >1 mg/dL üstü, T-skoru <-2.5, kırık, GFR <60, 24s idrar Ca >400) değerlendirilir. Hipokalsemi ayırıcı tanısında PTH, magnezyum, D vitamini eklenir.

D vitamini eksikliği (25-OH D <20 ng/mL) yaygındır; sekonder hiperparatiroidi ve osteopeni yapar. Endokrinoloji Muayenesi programımız kalsiyum-D vitamini-kemik sağlığını entegre değerlendirir.

Metabolik Sendrom, İnsülin Direnci ve Obezite

IDF 2005 (bel çevresi + 2 kriter) veya ATP-III (5 kriterden 3'ü) kullanılır. Bel çevresi (Türkiye eşikleri: erkek ≥94, kadın ≥80 cm), trigliserid ≥150 mg/dL, HDL <40/<50, KB ≥130/85 veya tedavi, açlık glukozu ≥100 mg/dL veya tanı. HOMA-IR (>2.5), açlık insülini, OGTT insülin eğrisi, adiponektin insülin direncini destekler. Tedavi: yaşam tarzı → metformin, GLP-1 RA (semaglutid, tirzepatid), SGLT2i, statin, ACE-I/ARB kombinasyonu.

Metabolik Sendrom Tedavisi, Obezite ve Diyabet Tedavisi ve GLP-1 tedavisi programlarımız birlikte yürür.

Kadın Endokrinolojisi: PCOS, Amenore, Hirsutizm

PCOS (Rotterdam 2003 + AE-PCOS 2006): oligo/anovulasyon + hiperandrojenizm (klinik/biyokimyasal) + polikistik over morfolojisi — 3'ten 2'si. Testosteron, SHBG, serbest androjen indeksi, DHEA-S, 17-OH progesteron, prolaktin, TSH, açlık glukoz/insülin, lipid profili istenir. Amenore ayırıcı tanısı: gebelik testi → FSH, LH, estradiol, prolaktin, TSH → hipergonadotropik/hipogonadotropik/eugonadotropik ayrımı. Hirsutizmde Ferriman-Gallwey skoru ≥8 patolojik; DHEA-S >700 μg/dL adrenal tümör şüphesi.

Fertilite planı olan PCOS'ta myoinositol, metformin, letrozol; fertilite planı yoksa OKS, siproteron, spironolakton kombinasyonları kullanılır. Endokrinoloji Muayenesi programımız kadın sağlığı odaklı entegre değerlendirme sunar.

Erkek Endokrinolojisi: Hipogonadizm, Jinekomasti, Osteoporoz

Semptomatik erkekte (libido↓, ereksiyon zorluğu, yorgunluk, kas kaybı) sabah 07:00–10:00 total testosteron 2 farklı günde <300 ng/dL → hipogonadizm. LH, FSH ile primer (LH↑) vs sekonder (LH↓/normal) ayrımı; sekonderde prolaktin + hipofiz MR. TRT kararı Endocrine Society 2018 (2026 güncellemesi bekleniyor) kılavuzuna göre; PSA, hematokrit, MR, kardiyovasküler risk değerlendirilir. Jinekomastide testosteron, estradiol, LH, hCG, TSH, karaciğer/böbrek testleri istenir. Erkek osteoporozunda DXA + sekonder nedenler taranır.

TRT sonrası PSA, hematokrit, KV parametreler 3–6 ayda bir izlenir. Endokrinoloji Muayenesi programımız erkek sağlığı özel protokolü içerir.

Osteoporoz ve Kemik Sağlığı Değerlendirmesi

50 yaş üstü postmenopozal kadın, 70 yaş üstü erkek, kırık öyküsü olan, glukokortikoid kullanan ve sekonder osteoporoz nedeni olan tüm hastalarda DXA (lomber vertebra, femur boynu, total kalça) önerilir. T-skoru ≤-2.5 → osteoporoz; -1.0 ile -2.5 → osteopeni. FRAX skoru 10 yıllık major kırık ve kalça kırık riskini hesaplar. Sekonder tarama: kalsiyum, D vitamini, PTH, TSH, 24s idrar kalsiyumu, testosteron (erkekte), tam kan, ESR, kreatinin, protein elektroforezi.

Tedavi: bisfosfonat, denosumab, romosozumab, teriparatid; kalsiyum 1000–1200 mg/gün + D vitamini 800–2000 IU/gün. Endokrinoloji Muayenesi programımız kemik sağlığını yıllık takip planına dahil eder.

Görüntüleme ve Dinamik Testler

Tiroid USG, adrenal BT/MR, hipofiz MR, Sestamibi paratiroid sintigrafisi, PET/BT (nöroendokrin tümörler için DOTATATE), DXA temel görüntüleme yöntemleridir. Dinamik testler: OGTT (diyabet + akromegali baskılama), ACTH stimülasyon (adrenal yetmezlik), 1 mg deksametazon supresyon (Cushing tarama), 8 mg supresyon (ayırıcı), CRH stimülasyon, GnRH testi, insülin tolerans testi (GH ve ACTH rezervi — güvenlik nedeniyle azalan kullanım), su kısıtlama testi (DI).

Yorumlama yaşa, cinsiyete, ilaç kullanımına ve laboratuvar referans aralığına göre değişir. Endokrinoloji Muayenesi ekibimiz test sonuçlarını klinik bağlamda okur.

Türkiye Perspektifi ve Erişilebilirlik (2026)

Türkiye'de SGK/SUT kapsamında TSH, sT4, sT3, PTH, kortizol, ACTH, prolaktin, testosteron, estradiol, FSH, LH, DHEA-S, 17-OH progesteron, HbA1c, açlık glukoz, insülin, C-peptid, D vitamini (endike ise), IGF-1, GH, metanefrinler, kalsitonin gibi geniş bir hormon paneli endokrinoloji hekim onayı ile geri ödenmektedir. Tiroid USG, DXA, hipofiz MR, adrenal BT rutin erişilebilir. Moleküler tiroid testleri (Afirma, ThyroSeq) özel merkezlerde artan sıklıkta uygulanmaktadır.

2026 itibarıyla immünoterapi ilişkili endokrinopatiler onkoloji + endokrinoloji ortak takibiyle yönetilir. uzman endokrinoloji görüşü alarak süreci başlatabilirsiniz.

Yapay Zeka ve Endokrinolojinin Geleceği

2026'da AI-destekli tiroid USG raporlaması (TIRADS otomasyonu), CGM verilerinden diyabet risk tahmini, hipofiz MR analizi ve retinal görüntülerden endokrin hastalık taraması klinik pratikte yaygınlaşmaktadır. Klinik karar destek sistemleri; ilaç etkileşimleri, glukokortikoid dozu, tiroid ilaç titrasyonu ve TRT karar algoritmalarını hasta özelinde optimize eder. Uzaktan izlem ve dijital sağlık platformları kronik endokrin hasta takibini standart hale getirir.

Diyabet Rehberi editör ekibi Endocrine Society, ATA, ESE, ADA, TEMD kongre çıktılarını sürekli takip ederek protokollerimizi günceller. uzman endokrinoloji ile birlikte kişiye özel plan oluşturulur.

Özet ve Uzman Görüşü

Endokrinoloji muayenesi; hormonal geri bildirim halkalarını doğru yorumlamayı, hedef organ hasarını erken evrede yakalamayı ve kişiselleştirilmiş tedaviyi bütünleştiren stratejik bir klinik süreçtir. Doğru testin doğru zamanda istenmesi, gereksiz görüntüleme ve cerrahiden korurken ciddi patolojilerin (adrenal tümör, hipofiz makroadenomu, medüller tiroid kanseri, MEN) erken tanısını mümkün kılar. Endokrinoloji Muayenesi programımız ile uzman endokrinoloji görüşü alarak süreci başlatabilirsiniz.