Diyabet Okulu

ADA 2026 Standards Chapter 5 + 4, ADCES 2024 DSMES Standards, EASD 2024, TEMD 2024 Bölüm 25, IDF 2024, NICE NG28 çerçevesinde: (1) Diyabet Okulu = DSMES'in GRUP formatı, 8 modül, 5 gün-6 hafta; (2) 4 kritik zaman — yeni tanı, yıllık, komplikasyon, yaşam geçişi; (3) HbA1c −%0,6–1,0 (Chrvala 2016 118 RCT), KVH −%20, mortalite −%23, hospitalizasyon −%34; (4) DAFNE T1D 5 gün, DESMOND T2D 1 gün, X-PERT 6 hafta, TEMD Türkiye modeli; (5) 8 ana modül — patofizyoloji, beslenme, egzersiz, ilaç/insülin, takip, hipo/hiper, komplikasyon, psikososyal; (6) ADCES 7 Self-Care — sağlıklı yeme, aktif olma, izleme, ilaç, problem çözme, başa çıkma, risk azaltma; (7) sertifika — CDCES/TEMD, program TEMD/ADCES akreditasyon; (8) SGK 2024 grup eğitim ödemeli (Q0000 TL 350/seans); (9) online hibrit (Zoom+LMS+WhatsApp+mobil) yüz yüzeye eşdeğer (REDEEM, PANDA); (10) 2026 — LLM koç 24/7 (Sanofi Nurah), VR simülasyon (Meta Quest), adaptif AI, dijital ikiz, gamification, telesağlık kombine.

MODÜLLER (TEMD 2024 + ADCES uyumlu): (1) DİYABET NE + PATOFİZYOLOJİ 90 dk; (2) BESLENME 3 seans (tabak, KH sayımı, etiket, KH sayımı); (3) EGZERSİZ 90 dk (aerobik + direnç + hipo önleme); (4) İLAÇ + İNSÜLİN 3 seans (OAD sınıfları, insülin, enjeksiyon, pompa + CGM, glukagon); (5) TAKİP 90 dk (glukometre + CGM, TIR/TAR/TBR, ISF); (6) HİPO + HİPER + SICK DAY 120 dk (15-15, glukagon Baqsimi/Gvoke, DKA/HHS, keton); (7) KOMPLİKASYON 120 dk (KVH + böbrek + göz + ayak + nöropati + aşılar); (8) PSİKOSOSYAL + AİLE 90 dk (PAID-5, PHQ-9, GAD-7, CBT, aile katılımı). ADCES 7 Self-Care çerçevesinde interaktif (sunum + soru-cevap + rol-play + pratik uygulama + ev ödevi). 8–12 hasta/grup, koordinatör hemşire + diyetisyen + psikolog + endokrinolog.

(1) DAFNE (Dose Adjustment For Normal Eating) — UK NHS 2002, T1D için; 5 gün × 8 saat grup (max 8 hasta); KH sayımı + I:C + ISF + bazal test + hipoglisemi + esnek beslenme; KANIT: HbA1c −%1, ciddi hipo −%60, yaşam kalitesi +%25 (10 yıl sürdü). (2) DESMOND (Diabetes Education and Self-Management) — UK NHS 2003, T2D için yeni tanı; TEK GÜN × 6 saat grup (max 10); yaşam tarzı + ilaç + komplikasyon + hedef; SDT + empowerment; KANIT: HbA1c −%0,2–0,4, kilo −4 kg, depresyon −%25 (Davies 2008 BMJ). (3) X-PERT — UK Diabetes UK 2006, T2D için 6 hafta × 2,5 saat grup; SDT + Bandura self-efficacy; beslenme + etiket + ilaç + hedef; KANIT: HbA1c −%0,6, kilo −4 kg, KVH −%15, ilaç −%25 (Deakin 2006). Türkiye TEMD Diyabet Okulu benzer modeller + kültürel adaptasyon (Türk mutfağı, Ramazan, aile). Diğer: IDF-DAR Ramazan Okulu, Healthy Interactions Conversation Maps, BITES psikososyal, DEEP empowerment.

EKİP (multidisipliner): endokrinolog/dahiliye (tıbbi liderlik), CDCES/TEMD sertifikalı diyabet hemşiresi (koordinatör, çoğu modül), diyetisyen (beslenme + KH), psikolog (distres + CBT), egzersiz fizyoloğu, eczacı (polifarmasi), sosyal hizmet (SGK + yasal), diyabetik ayak hemşiresi, gönüllü hasta uzmanı (expert patient — peer). SERTİFİKASYON: (a) EĞİTMEN — CDCES (Certified Diabetes Care and Education Specialist, NCBDE ABD, 1000 saat DSMES + sınav, 4 yıl); TEMD Diyabet Hemşireliği Sertifikası (100 saat kurs + 40 pratik + sınav); (b) PROGRAM — ADCES + ADA Recognition Program, NICE UK Diabetes Education, TEMD Diyabet Okulu Akreditasyon (yıllık denetim + veri); (c) MERKEZ — akredite logo + resmi liste + SGK anlaşması. Kırkpatrick 4 seviye değerlendirme (reaksiyon → öğrenme → davranış → sonuç) yıllık dış denetim. SGK Türkiye 2024: grup eğitim TL 350/seans, 8 modül paket TL 2.800; ASM + kamu + özel akredite ise ödemeli.

GİRİŞ + ÇIKIŞ + 3–6–12 AY değerlendirme: (1) DKN (Diabetes Knowledge Questionnaire) — Fitzgerald 1998, 24 soru, Türkçe Bulut 2016; hedef %75+; (2) DKT2 Michigan 23 soru; (3) PAID-5/20 (Problem Areas in Diabetes, Polonsky 1995) — distres; ≥40 klinik; (4) DDS-17/2 (Diabetes Distress Scale, Polonsky 2005); (5) DES-SF Empowerment 8 soru (Anderson 2003); (6) SDSCA (Summary of Diabetes Self-Care Activities) — günlük davranış 11 madde; (7) DQOL yaşam kalitesi; (8) DTSQ tedavi memnuniyeti; (9) HFS-II hipoglisemi korkusu; (10) PHQ-9 depresyon + GAD-7 anksiyete + SCOFF yeme + STOP-BANG OSA; (11) Newest Vital Sign sağlık okuryazarlığı 3 dk 6 soru; (12) KLİNİK — HbA1c + TIR + kilo + BMI + KB + LDL + eGFR + albuminüri. Kırkpatrick 4 seviye: reaksiyon, öğrenme, davranış, sonuç. PDCA sürekli iyileştirme; TEMD dış denetim.

ONLINE + HİBRİT DİYABET OKULU pandemi sonrası kalıcı: (A) SENKRON ZOOM 60–90 dk grup video + breakout room; (B) ASENKRON LMS Moodle/Canvas video + kısa sınav + forum; (C) HİBRİT en yüksek etki (ilk yüz yüze + kalanı online + yıllık booster); (D) MİKRO-ÖĞRENME WhatsApp günlük 3–5 dk; (E) MOBİL APP mySugr, dbaza, TEMD. KANITLAR: REDEEM RCT (2016 Ontario) online DSMES yüz yüzeye EŞDEĞER HbA1c; PANDA (2021 UK NHS) hibrit DAFNE geleneksel DAFNE ile aynı sonuç. AVANTAJ: coğrafi erişim + engelli uyum + iş kaybı azaltma + düşük maliyet + kişiselleştirme. DEZAVANTAJ: dijital uçurum (yaşlı + düşük gelir), grup dinamiği azalması, teknik sorun. 2026: LLM koç 24/7 (Sanofi Nurah, Novo Nordisk Coach), VR simülasyon (Meta Quest 3 hipoglisemi + ayak muayenesi), adaptif AI müfredat, dijital ikiz simülasyon, gamification puan+rozet, IoT+wearable otomatik veri akışı, blockchain sertifika.