Diyabet ve İnme (Stroke): İskemik Ağırlıklı

Bu içerik Diyabet ve İnme (Stroke): İskemik Ağırlıklı başlığında; ADA 2026 Standards of Medical Care Chapter 10 (Cardiovascular Disease and Risk Management), ESC 2023 Guidelines on Diabetes, Pre-diabetes and Cardiovascular Diseases, EASD-ADA 2022/2024 T2D Consensus, TEMD 2024 Diyabet + KV Rehberi, AHA/ACC 2023 Chronic Coronary Disease Guideline, KDIGO 2024, TSC 2024, IDF 2024, WHO 2024, EMPA-REG, DAPA-HF, EMPEROR-Reduced/Preserved, LEADER, REWIND, SUSTAIN-6, SELECT, SURPASS-CVOT, FOURIER, ODYSSEY, ORION-4, CLEAR Outcomes, REDUCE-IT, IMPROVE-IT, COMPASS, FREEDOM, FIDELIO, FIGARO, SUMMIT, SCORE2-Diabetes çerçevesinde kardiyodiyabetoloji yönetiminin KV risk skorlama, SGLT2/GLP-1/tirzepatid koruma, LDL/KB/antiplatelet hedefleri, HF fantastic four, PAH/İnme/AF yönetimi, kardiyak rehabilitasyon, KV beslenme + yaşam tarzı ve özel gruplar (yaşlı/gebe/çocuk) konularını klinik odaklı özetler.

Diyabette KV Risk Değerlendirmesi ve Skorlama

KV risk değerlendirmesi diyabet yönetiminin temel taşı — her T2D hasta tanı anında ve yılda bir taranmalı. ADA 2026/ESC 2023 risk kategorileri: çok yüksek (belgelenmiş ASKVH, hedef organ hasarı, ≥3 major RF, DM süresi >20 yıl, T1D erken başlangıç); yüksek (DM süresi ≥10 yıl + hedef organ hasarı yok + ek major RF); orta (genç T1D <35, DM <10 yıl, ek RF yok). SCORE2-Diabetes (2024, ESC): 40–69 yaş T2D için 10 yıl fatal + non-fatal KV olay tahmini; risk faktörleri (yaş, cinsiyet, sigara, sistolik KB, non-HDL kolesterol, HbA1c, eGFR, DM süresi, DM tanı yaşı); <5 düşük, 5–10 orta, 10–20 yüksek, ≥20 çok yüksek. UKPDS Risk Engine, ADVANCE Risk Score, ASCVD Pooled Cohort (AHA/ACC), TEMD 2024 ulusal skorlar da mevcut. Değerlendirme bileşenleri: (1) anamnez (semptom, aile, sigara, alkol, uyku); (2) muayene (KB, ayak nabızları, karotid üfürüm, kalp oskültasyonu, karın); (3) laboratuvar (lipid profili, HbA1c, açlık glukozu, kreatinin/eGFR, UACR, TSH, KCFT, NT-proBNP diyabetik kardiyomiyopati şüphesinde); (4) EKG (istirahat, sessiz iskemi, uzun QT, AF taraması); (5) ekokardiyografi (LV fonksiyon, diyastolik disfonksiyon, kapak, LVH); (6) risk +: koroner kalsiyum skoru (CAC), karotid IMT/plak, ABI (ankle-brachial index); (7) provokatif test (efor testi, MPS, stres eko) semptomatik veya yüksek risk. Sessiz iskemi diyabette %20–40 — atipik prezentasyon (dispne, halsizlik, epigastrik ağrı) dikkat.

HbA1c Takibi, Kan Şekeri Takibi, Böbrek Takibi ve Diyabet Eğitimi KV risk değerlendirmesinin klinik zeminini oluşturur.

LDL, KB, Antiplatelet: Klasik + Yeni

Statin tedavisi diyabette temel — ADA 2026/ESC 2023: 40–75 yaş DM tüm hastalara statin (yaştan bağımsız ASKVH veya çok yüksek risk); yoğun doz (atorvastatin 40–80, rosuvastatin 20–40) çok yüksek/yüksek riskte; orta doz orta riskte. LDL hedefleri: çok yüksek risk <55 mg/dL (≥%50 düşüş), yüksek <70, orta <100. Ezetimib IMPROVE-IT: MACE −%6 statin üstüne; PCSK9 inhibitörleri (evolokumab FOURIER, alirokumab ODYSSEY) MACE −%15, LDL −%60; inklisiran (siRNA) 6 ayda bir doz, LDL −%50, ORION-4 devam; bempedoik asit (Nexletol) CLEAR Outcomes statin intoleransta MACE −%13. Ikosapent etil (Vascepa 4 g/gün, purifiye EPA) REDUCE-IT: statin + trigliserit 135–500 mg/dL + KV risk hastasında MACE −%25 (KV ölüm −%20). Trigliserit >500 pankreatit riski — fenofibrat + omega-3 + kilo + alkol azalt. Antihipertansifler: ADA 2026/ESC 2023 hedef <130/80 (yaşlı frail 140/90 esneme); ACE-i (ramipril, enalapril) veya ARB (losartan, valsartan, telmisartan) birinci sıra (nefroprotektif); diüretik (indapamid, klortalidon), Ca kanal blokeri (amlodipin), BB (bisoprolol, karvedilol — HF/KAH varsa) kombinasyon. Antiplatelet: primer koruma aspirin sadece yüksek risk (ADA 2026 selektif — kanama riski değerlendir); sekonder koruma tüm ASKVH (aspirin 75–100 mg); DAPT (ASA + P2Y12 inhibitörü klopidogrel/tikagrelor/prasugrel) akut koroner sendrom sonrası 6–12 ay, sonra tek antiplatelet.

Kombinasyon, Metformin, T2D Tedavisi ve Kalp-Diyabet lipid, KB ve antiplatelet stratejilerini bütünleşik yürütür.

Kardiyodiyabetoloji: 2026 Çerçevesi

Kalp-diyabet yönetimi (kardiyodiyabetoloji) 2020'lerde endokrinoloji ve kardiyolojinin birleştiği yeni bir alt uzmanlık olarak konumlanmıştır; ADA 2026 Standards of Medical Care Chapter 10 (Cardiovascular Disease and Risk Management), ESC 2023 Guidelines on Diabetes, Pre-diabetes and Cardiovascular Diseases, EASD-ADA 2022/2024 T2D Consensus, TEMD 2024 Diyabet + KV Rehberi, AHA/ACC 2023 Chronic Coronary Disease Guideline, KDIGO 2024, TSC (Türk Kardiyoloji Derneği) 2024 Uzlaşı, IDF 2024, WHO 2024 çerçevesinde. Diyabetli hasta KV ölümün baş nedeni — T2D hastalarında MACE 2–4 kat, HF 2–5 kat, inme 1,5–2 kat artmıştır. Sekiz temel taş: (1) 2019'dan sonra T2D "glisemi kontrol hastalığı" değil "kardiyorenal-metabolik sendrom"; SGLT2/GLP-1 KV/renal koruma glisemiden bağımsız; (2) EMPA-REG (2015): empagliflozin KV ölüm −%38, HF hosp −%35; DAPA-HF, EMPEROR-Reduced/Preserved SGLT2 HF diyabetsizde bile pozitif; (3) LEADER (liraglutid), REWIND (dulaglutid), SUSTAIN-6/PIONEER-6 (semaglutid) MACE −%13–26; (4) SELECT (NEJM 2023) semaglutid obez non-diyabetik KV riskli MACE −%20 — GLP-1 endikasyonu KV riskli obeziteye genişledi; (5) LDL hedefi çok yüksek risk <55, yüksek <70, orta <100 mg/dL — statin + ezetimib + PCSK9 basamak; (6) KB hedefi <130/80 (ADA/ESC 2024) — daha katı; (7) HF tedavisi 4 sütun: SGLT2 + ARNI + BB + MRA (fantastic four); (8) multidisipliner ekip: endokrinolog + kardiyolog + diyetisyen + kardiyak rehabilitasyon + hemşire eğitimi zorunlu. Yeni paradigma: her T2D hasta KV değerlendirmesi almalı; her KV hasta HbA1c/OGTT taranmalı.

Kalp-Diyabet Yönetimi; T2D Tedavisi, SGLT2, GLP-1, Tirzepatid, Metformin, Kombinasyon, Obezite-Diyabet, Kilo Yönetimi, Böbrek Takibi, HbA1c, Kan Şekeri, CGM Takibi, Diyabet Eğitimi ve Akıllı Diyabet Yönetimi ile bütünleşir.

SGLT2 ve GLP-1: KV Koruma Devrimi

SGLT2 inhibitörleri ve GLP-1 reseptör agonistleri diyabet + KV yönetiminde son on yılın en büyük devrimi. SGLT2 inhibitörleri (empagliflozin, dapagliflozin, canagliflozin, ertugliflozin, sotagliflozin): proksimal tübüler SGLT2 blokajı → glukoz + Na atılımı → hafif diürez + KB düşüşü + kilo kaybı + insülin ihtiyacı azalma + kardiyorenal koruma. Ana çalışmalar: EMPA-REG OUTCOME (NEJM 2015, empagliflozin, 7020 hasta T2D + ASKVH): KV ölüm −%38, HF hosp −%35, tüm neden ölüm −%32; CANVAS (canagliflozin) MACE −%14, HF −%33; DECLARE (dapagliflozin) HF hosp −%27, KV ölüm/HF birleşik −%17; VERTIS (ertugliflozin) HF hosp −%30; DAPA-HF (dapagliflozin HFrEF diyabetik + non-diyabetik) KV ölüm/HF −%26; EMPEROR-Reduced/Preserved HFrEF + HFpEF; DAPA-CKD, EMPA-KIDNEY renal endpoint; SOLOIST-WHF sotagliflozin akut HF. GLP-1 agonistleri (liraglutid, dulaglutid, semaglutid, albiglutid, exenatid, tirzepatid dual GIP/GLP-1): LEADER (liraglutid) MACE −%13, KV ölüm −%22; SUSTAIN-6 (semaglutid s.c.) MACE −%26; PIONEER-6 (semaglutid oral) MACE nötr güvenlik; REWIND (dulaglutid) MACE −%12; HARMONY (albiglutid) MACE −%22; SELECT (NEJM 2023) semaglutid 2,4 mg obez non-diyabetik KV riskli MACE −%20 — GLP-1 endikasyonu obezite + KV riske genişledi; SURPASS-CVOT tirzepatid vs dulaglutid devam. Mekanizma: SGLT2 hemodinamik + renal + metabolik (ketojenik); GLP-1 aterosklerotik plak stabilizasyonu + antienflamatuvar + kilo + KB. ADA 2026/ESC 2023: ASKVH veya yüksek KV risk T2D → GLP-1 (MACE); HF veya CKD → SGLT2 (HF/renal); ikisi de sıklıkla kombine.

SGLT2, GLP-1, Tirzepatid ve Kombinasyon Tedavileri kardiyorenal-metabolik korumanın omurgasıdır.

HF, PAH, İnme, Kardiyak Rehabilitasyon, Özel Gruplar

Kalp yetmezliği (HF) diyabette özellikle önemli — T2D HF riski 2–5 kat, HFpEF baskın. HFrEF fantastic four: SGLT2 (dapa/empa) + ARNI (sakubitril/valsartan) veya ACE-i/ARB + BB (bisoprolol, karvedilol, metoprolol succinate) + MRA (spironolakton, eplerenon); finerenon (Kerendia) DM + CKD + HFpEF endikasyonu (FIDELIO, FIGARO). HFpEF: SGLT2 birinci sıra (EMPEROR-Preserved, DELIVER); diüretik semptomatik; tirzepatid SUMMIT pozitif (HFpEF + obezite). Diyabetik kardiyomiyopati: hiperglisemi + İR + AGE + lipotoksisite → miyokardiyal fibrozis + diyastolik disfonksiyon; NT-proBNP + eko + kardiyak MR. PAH (periferik arter hastalığı): T2D'de 2–4 kat; ABI <0,9; kladikasyo, iskemik ülser, kritik uzuv iskemisi; sigara mutlak yasak, cilostazol semptom, revaskülarizasyon (endovasküler/bypass); COMPASS: rivaroksaban 2,5 mg 2×/gün + ASA MACE + MALE −%28 PAH'da. İnme: T2D'de 1,5–2 kat; iskemik %85, hemorajik %15; sekonder koruma statin + antiplatelet + KB + HbA1c <%7. AF: T2D'de 1,5 kat; CHA₂DS₂-VASc ≥2 → OAC (varfarin, DOAC — apiksaban, rivaroksaban, dabigatran, edoksaban); TTR >%70. Kardiyak rehabilitasyon: MI/PCI/CABG/HF sonrası zorunlu — aerobik 150 dk/hafta + direnç 2×/hafta + eğitim + psikolojik destek; mortalite −%20–30. KV beslenme: Akdeniz (PREDIMED KV MACE −%30), DASH KB, düşük Na (<2 g), doymuş yağ <%7, trans yağ 0, omega-3 (haftada 2 balık), lifli (25–30 g/gün), işlenmiş gıda minimum. Yaşam tarzı: sigara mutlak bırak (yardım: bupropion, vareniklin, nikotin bandı), alkol maks 1 K / 2 E kadeh/gün, uyku 7–9 saat, OSAS CPAP, stres yönetimi (mindfulness, BDT). Özel gruplar: yaşlı frailty (KB 140/90 esneme, statin devam, ilaç etkileşim), gebe (statin/ACE-i yasak, metildopa/labetalol/nifedipine, aspirin preeklampsi profilaksisi 12+ hafta), çocuk/adolesan T1D erken başlangıç KV taraması 11 yaştan.

Böbrek Takibi, Obezite-Diyabet, Diyabet Diyeti ve Akıllı Diyabet Yönetimi KV komplikasyon ve komorbidite yönetimini bütünsel kapsar.

2026 Klinik Karar Noktaları

• T2D → kardiyorenal-metabolik sendrom; SGLT2/GLP-1 glisemiden bağımsız koruma.
• ASKVH/KV risk → GLP-1 (MACE); HF/CKD → SGLT2 (HF/renal); sıklıkla kombine.
• EMPA-REG: empagliflozin KV ölüm −%38, HF hosp −%35.
• SELECT: semaglutid obez non-diyabetik MACE −%20.
• LDL çok yüksek risk <55, yüksek <70, orta <100 mg/dL.
• KB <130/80; ACE-i/ARB birinci sıra + kombinasyon.
• HFrEF fantastic four: SGLT2 + ARNI + BB + MRA (+ finerenon).
• SCORE2-Diabetes 2024 ESC 40–69 yaş risk skoru.
• Sessiz iskemi %20–40; atipik prezentasyon dikkat.
• Kardiyak rehabilitasyon MI/PCI/CABG/HF sonrası zorunlu.

Bağlantılı Hizmetlerimiz

Kalp-Diyabet; T2D Tedavisi, SGLT2, GLP-1, Tirzepatid, Metformin, Kombinasyon, Obezite-Diyabet, Kilo Yönetimi, Prediyabet, Metabolik Sendrom, Diyabet Diyeti, İR Diyeti, Düşük GI, Menü Planlaması, Böbrek Takibi, HbA1c, Kan Şekeri, CGM Takibi, Diyabet Eğitimi ve Akıllı Diyabet Yönetimi programlarımızla entegre yürütülür.

KV risk değerlendirmesi, SGLT2/GLP-1 endikasyonu, LDL/KB/antiplatelet stratejisi, HF fantastic four kurulumu, PAH/AF/İnme sekonder koruma ve kardiyak rehabilitasyon için uzman endokrinoloji ve kardiyoloji görüşü alabilirsiniz.