Diyabetik Ayak: Multidisipliner Bakım ve TIME-CDT

Bu içerik Diyabetik Ayak: Multidisipliner Bakım ve TIME-CDT başlığında; ADA 2026 Standards of Medical Care in Diabetes, EASD 2024 Konsensüs Raporu, TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu, KDIGO 2024 Diyabet + KBH, ESC 2023 Cardiovascular Disease in Diabetes ve IDF Diabetes Atlas 11. baskı çerçevesinde yetişkin diyabetinin tanı, tedavi, teknoloji, komplikasyon önleme ve psikososyal destek standartlarını klinik odaklı özetler.

Diyabetik Ayak

Diyabetik ayak ülseri (DFU) yaşam boyu risk %19–34; ampütasyon riski %20. Risk faktörleri: nöropati, PAD (periferik arter hastalığı), ayak deformitesi (Charcot), önceki ülser, retinopati, kötü glisemik kontrol, sigara, KBH. Yıllık tarama: monofilament, ABI, palpe nabız, deformite muayenesi, ayakkabı kontrolü. Kategori: IWGDF 0–3 risk sınıflaması. Ülser tedavisi (multidisipliner ayak ekibi — endokrinolog + damar cerrahi + yara bakım hemşiresi + plastik cerrah + fizyoterapist + diyabet eğitim hemşiresi): (1) Off-loading — total contact cast, removable knee-high (%90 iyileşme <12 hafta); (2) Debridman — keskin, mekanik, enzimatik; (3) Enfeksiyon yönetimi — IDSA sınıflaması, kültür, ampirik + hedefe yönelik antibiyotik; (4) Vasküler değerlendirme — anjiyografi + revaskülarizasyon PAD'de; (5) Pansuman — negatif basınç (NPWT), hidrojel, alginat; (6) İleri tedaviler — SCT (skin cell therapy), TIME-CDT (Trauma-Infection-Moisture-Edge with Continuous Diffusion of Oxygen), platelet rich plasma. 2026: hiperbarik oksijen seçilmiş vakada, hücre bazlı yara ürünleri.

Diyabetik ayak bakım programımız IWGDF 2023 uyumlu multidisipliner ekip yaklaşımı sunar.

Ramazan Orucu 2025–2026

T2D hastaların %79'u en az bir kez oruç tutmayı denedi (EPIDIAR). IDF-DAR 2021 (2025 güncelleme) risk sınıflaması: Çok yüksek risk (T1D, gebelik, ağır komplikasyon, dializ, tekrarlayan hipoglisemi) — oruç önerilmez; Yüksek risk (insülin, sulfonilüre, kötü kontrol, yaşlı, tek başına yaşayan) — dikkatli, klinisyen değerlendirme; Orta risk (iyi kontrollü T2D, metformin, DPP-4) — güvenle mümkün. Pre-Ramazan eğitim (yapılandırılmış, ≥6 hafta önce); doz ayarı — bazal %20 azalt, sulfonilüre iftara + kısa ömürlüye geç (repaglinid), SGLT2 sıvı alımı önemli, GLP-1 iftar ± sahur, insülin bazal iftar + sahur bolus profil. CGM zorunlu (Libre 2/3, Dexcom G7 — 2024 sensör oruç saati boyunca güvenilir). Orucu bozan durumlar: aç plazma glukozu <70 mg/dL veya >300 mg/dL, ağır hipoglisemi, ağır dehidratasyon, akut hastalık. Diyanet İşleri Başkanlığı fetvası oruç güvenli olmayan hastalar için oruç yerine kaza/keffaret çerçevesi sunar.

Kan Şekeri Takibi programımız Ramazan pre-oruç değerlendirme + doz ayar + CGM izleme protokolünü yürütür.

Türkiye'de Yetişkin Diyabet Bakımı

TURDEP-III (2025 yayımlanan sonuçlar): Türkiye erişkin diyabet prevalansı %17,3 (12 milyon kişi; 8 milyon prediyabet), bölgesel farklılık yüksek (İç Anadolu %19,1, Doğu Anadolu %14,2). TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu (11. baskı) ADA 2026 ve EASD 2024 ile büyük ölçüde uyumlu; farklılıklar: SGK ilaç geri ödeme kısıtları (GLP-1 tirzepatide 2025 ödeme değerlendirme; SGLT2 T2D + KY + KBH endikasyonda ödeme; finerenon 2025 SGK ödeme başladı; icodec 2025 ödeme değerlendirme), CGM T1D yaygın ödeme + T2D insülin kullananda pilot, AID sistemler seçilmiş endikasyonda. e-Nabız entegrasyonu: HbA1c, kreatinin, göz muayenesi, ayak muayenesi, mikroalbüminüri değerleri paylaşılır — endokrinoloji + aile hekimi + göz + böbrek koordinasyonu. TEMD Diyabet Eğitim Merkezleri (Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa, Antalya, Kayseri, Diyarbakır, Trabzon) yapılandırılmış eğitim sunar. 2026'da Bakanlık Diyabet Bakım Bileşenli Ödeme (DBBÖ) pilotu kalite göstergesi bazlı geri ödeme değerlendirme aşamasında.

Kaynaklar sayfamızdan TEMD 2024, ADA 2026, EASD 2024, KDIGO 2024, ESC 2023 rehberlerine ve TURDEP-III raporuna ulaşabilirsiniz.

LADA — Yetişkinde Otoimmün Diyabet

LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults); 30 yaş üstü başlayan, GAD65 antikor pozitif, ilk 6 ayda insülin gereksinimi olmayan otoimmün diyabet formudur. T2D olarak yanlış tanı alıp sulfonilüre başlanınca hızlı beta hücre kaybı olur. Şüphe kriterleri (Immunology of Diabetes Society): (1) 30+ yaş tanı; (2) BMI normal veya hafif fazla; (3) GAD65 pozitif; (4) 6 ay içinde insülin gereksinimi. Tedavi: erken insülin (beta hücre koruma), metformin ek, sulfonilüre kaçınılır, GLP-1 seçenek (henüz güçlü kanıt yok, dhr çalışılıyor), CGM. TrialNet Pathway ve DiRECT-plus-LADA çalışmaları immünomodülasyon (rituksimab, alefacept, GAD-alum aşı) araştırıyor. 2026'da LADA için "T2D reçetesi" hala yaygın hata — GAD65 rutin taraması gerekli.

LADA Diyabet Tedavisi programımız GAD65 tarama + erken insülin + CGM ile beta hücre koruma odaklı yaklaşım sunar.

Kombinasyon Tedavisi 2026

T2D 2026 algoritması eş-zamanlı kombinasyon: Metformin + GLP-1 (ASCVD/obezite baskın), Metformin + SGLT2 (KY/KBH baskın), Metformin + GLP-1 + SGLT2 (yüksek risk kombine, ADA 2026 önerdi, kanıtlar arttı), + Finerenon (nefropati + KY riski), + Bazal insülin (HbA1c >9 veya semptomatik, GLP-1'e ek). "Triple therapy" (metformin + GLP-1 + SGLT2) yaklaşımı VERTIS-CV, SURPASS-4, SOUL çalışmalarında HbA1c <%6,5 ulaşımı ve %30 MACE azalması sağlıyor. Türkiye'de sabit doz kombinasyonlar (metformin + dapagliflozin, metformin + empagliflozin, IDegLira, IGlarLixi) uyumu artırıyor. Sulfonilüre ve DPP-4 (sitagliptin, linagliptin) 3.–4. basamağa geriledi. Tiazolidinedion (pioglitazon) MASH ve NASH koruma ile seçilmiş hastada hala rol alır.

Kombinasyon Tedavisi ve İkili Tedavi programlarımız ADA/EASD 2024 organ koruyucu kombinasyon algoritmaları uygular.

2026 Klinik Karar Noktaları

• Obesity-first ve kardiyorenal-organ koruyucu algoritma T2D için standart (ADA/EASD 2024).
• GLP-1 (semaglutide, tirzepatide, retatrutide) ASCVD ve obezite baskın hastada ilk seçim.
• SGLT2 (empa, dapa) KY ve KBH tüm evrelerde (KDIGO 2024) organ koruyucu.
• Finerenon T2D KBH albuminüride SGLT2 + ACE-i/ARB üzerine eklenir.
• Haftalık bazal insülin (icodec 2024 EMA/FDA, efsitora faz III) T2D için uyum artırıcı seçenek.
• AID sistemler yetişkin T1D birinci seçim (Control-IQ, 780G, Omnipod 5, iLet bihormonal).
• CGM T1D ve insülin kullanan T2D standart; OTC CGM (Stelo, Lingo) non-insülin T2D için erişim.
• HbA1c bireysel (%6,5–8,5); CGM TIR ≥%70 tamamlayıcı.
• Yıllık PHQ-9 + GAD-7 + DDS + PAID psikososyal tarama rutin.
• KDIGO 2024 üçlü organ koruma (SGLT2 + GLP-1 + finerenon) yaygınlaşıyor.

Bağlantılı Hizmetlerimiz

Yetişkin Diyabet Tedavisi; Tip 1, Tip 2, LADA, MODY, Sekonder, Prediyabet, Gestasyonel Diyabet, Çocukluk Çağı Diyabet, İnsülin, Bazal İnsülin, Bolus İnsülin, Karışım İnsülin, İnsülin Pompası, Hibrit Kapalı Döngü, CGM, GLP-1, SGLT2, Metformin, DPP-4, Sulfonilüre, TZD, Kombinasyon, İkili, HbA1c Takibi, Kan Şekeri Takibi, Diyabet Diyeti, Egzersiz, Obezite ve Diyabet, Kolesterol, Hipertansiyon, Mikroalbüminüri, Karaciğer Yağlanması, Kanser ve Diyabet ve Yapay Zeka Destekli Diyabet Yönetimi programlarımızla entegre yürütülür.

Yetişkin diyabetinde bireyselleştirilmiş tedavi planı ve organ koruyucu ilaç seçimi için uzman endokrinoloji görüşü alabilirsiniz.