Düzeltme Bolusu Hesaplama: Hedef, Aktüel, ISF ve IOB Formülü

Bu içerik Düzeltme Bolusu Hesaplama: Hedef, Aktüel, ISF ve IOB Formülü başlığında; ADA 2026 Standards of Medical Care in Diabetes, EASD 2024 Konsensüs Raporu, TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu, ISPAD 2022 Clinical Practice Consensus Guidelines ve NICE NG17/NG28 (2024) çerçevesinde insülin doz ayarlama eğitiminin (TDD, bazal-bolus, ICR, ISF, IOB, düzeltme bolusu, bazal/bolus titrasyon algoritmaları, pre-bolus, FPU, egzersiz, sick day, steroid, menstürasyon, alkol, gebelik, pediatri, yaşlı, DAFNE/KARSAM, CGM-AGP, AI destekli sistemler) klinik odaklı, kanıta dayalı özetini sunar.

Pre-bolus, FPU ve Egzersiz Doz Ayarlaması

Pre-bolus zamanlaması: Aspart/lispro/glulisin 10–15 dk öncesi, Fiasp/Lyumjev 0–2 dk öncesi (ultra-hızlı emilim), Regular 30–45 dk öncesi. Pre-bolus atlanan öğünde postprandiyal spike +40–60 mg/dL yükseklik yapar, TIR'ı %10 azaltır. Yağ-Protein Birimi (FPU) — Warsaw metodu: 100 kcal yağ+protein = 1 FPU; her FPU 1 U ek insülin gerektirir, 3–6 saatlik uzatılmış bolus (dual/square wave) ile verilir. Pizza, kebap, karışık öğünde CHO bolusu + FPU uzatılmış bolusu birlikte planlanır. iLet FCL sistem öğün büyüklüğü (küçük/orta/büyük) girişiyle FPU'yu adaptif AI ile öngörür. Egzersiz (EXTOD 2023): aerobik <30 dk → doz ayarlaması gereksiz; 30–60 dk orta yoğunluk → önceki öğün bolusunu %25–50 azalt veya 10–20 g CHO ek; ≥60 dk → bolus %50–75 azalt + 20–30 g CHO/saat. Anaerobik/direnç egzersizi KŞ'yi geçici ↑ yapabilir (adrenerjik yanıt). Egzersiz sonrası 24 saate kadar gecikmiş hipoglisemi riski — akşam antrenmanı sonrası bazalı %10–20 azaltmak veya snack eklemek uygun.

Egzersiz ve Karbonhidrat Sayımı programlarımız pre-bolus, FPU ve egzersiz doz ayarlamasını klinik olarak destekler.

DAFNE, KARSAM, CGM ve Yapay Zeka Destekli Doz Sistemleri

DAFNE (Dose Adjustment for Normal Eating) — 5 günlük yapılandırılmış program (İngiltere, 2002): T1D erişkinlerine karbonhidrat sayımı, ICR/ISF hesaplama, bazal titrasyon, hasta günü ve egzersiz ayarlaması öğretilir. HbA1c ortalama 1.0 puan ↓, ağır hipoglisemi %60 ↓, yaşam kalitesi belirgin ↑ (DAFNE Diabetologia 2003). KARSAM (Karbonhidrat Sayımı ve Doz Ayarlama Modülü) — TEMD Diyabet Okulu Türkiye: DAFNE benzeri, Türk mutfağına uyarlanmış; 3–5 gün, grup+bireysel; TEMD sertifikalı diyabet eğitim hemşiresi ve diyetisyen ile. BERTIE (Bournemouth Type 1 Intensive Education), DEPICT-1/2 (dapagliflozin adjunct), DoseAdjust (İskoçya) — benzer yapılandırılmış programlar. CGM destekli titrasyon: AGP raporu (14 gün), TIR, TBR, TAR, GMI, CV değerleri ile klinik karar; segment analiziyle (gece, kahvaltı, öğle, akşam) doz kararı; TIR ≥%70, TBR <%4, CV <%36 hedef. AI destekli doz sistemleri: DreaMed Advisor Pro (FDA onaylı, endokrinolog karar destek), d-Nav (bazal titrasyon otomasyonu — RCT'de HbA1c 1.0 puan ↓), Bigfoot Unity (akıllı kalem kapak + CGM). 2026'da GPT-tabanlı diyabet copilotları klinisyen gözetiminde pilot çalışmalarda.

Karbonhidrat Sayımı, CGM, HbA1c Takibi ve Yapay Zeka Destekli Diyabet Yönetimi programlarımız DAFNE/KARSAM standardında doz ayarlama eğitimini yürütür.

ISF (Insulin Sensitivity Factor) Hesaplama

ISF (Düzeltme Faktörü) 1 ünite hızlı etkili insülinin KŞ'yi kaç mg/dL düşürdüğünü gösterir. 1800 Kuralı — hızlı etkili analog için 1800 / TDD = ISF. Örn. TDD 50 U → ISF 36 (1 U 36 mg/dL düşürür). 1500 Kuralı — Regular insülin için 1500 / TDD. Zamanlamaya özel ISF — sabah dawn phenomenon nedeniyle daha zayıf (yüksek ISF, 40–60), akşam-gece daha güçlü (30–40); menstürasyon luteal fazda insülin rezistansı ISF'yi %10–20 azaltır. Doğrulama — öğün ve egzersiz dışı, IOB=0 anında (son bolusun üzerinden ≥4 saat) yapılan düzeltme bolusu sonrası 4 saatte KŞ hedefe (100–140 mg/dL) inmelidir. Aşırı düşerse ISF güçlü, yeterince düşmezse zayıf demektir. Pompa ve HCL/AHCL sistemleri IOB otomatik hesaplar; MDI'da hasta 4 saatlik aktif insülin süresi ile IOB'ı zihninde takip etmelidir.

Hiperglisemi ve Hipoglisemi programlarımız ISF titrasyonu ve düzeltme bolus eğitimi verir.

Sick Day, Steroid, Menstürasyon, Alkol Kuralları

Sick day (hasta günü): enfeksiyon/ateş insülin ihtiyacını %25–50 artırır; oral alım azalsa bile bazal insülini asla kesme. KŞ 4 saatte bir + keton (KŞ >250 mg/dL veya kusma varsa) ölç. Keton ≥0.6 mmol/L → düzeltme bolus ×1.5, sıvı 250 mL/saat; keton ≥1.5 mmol/L veya persiste ise acil hastane (DKA riski). ISPAD 2022 ve TEMD 2024 sick day kartı reçete edilmelidir. Steroid tedavisi: prednizolon 20 mg/gün → bazal insülini %25–40 ↑; öğle-akşam bolusunu belirgin ↑ (steroid en çok postprandiyal öğle-akşam KŞ'yi yükseltir); doz kademesine (5 mg/hafta) göre insülini de kademeli ↓. Menstürasyon: luteal fazda (adet öncesi 7–10 gün) insülin rezistansı %10–20 artar → bazal + bolus geçici %10–15 ↑; siklus başlangıcında normale dön. Alkol: etanol hepatik glukoneogenezi baskılar → 8–12 saatlik gecikmiş hipoglisemi. Alkol öncesi/sırasında bolus %25–50 ↓; asla aç karnına alma; yatmadan önce KŞ ölç ve 15–30 g slow-release CHO snack al; CGM alarmını 90 mg/dL yükselt.

Hipoglisemi, Hiperglisemi ve Ketoasidoz programlarımız sick day/steroid/alkol doz ayarlamasını kapsar.

TDD Hesaplama ve Bazal-Bolus Dağılımı

TDD (Total Daily Dose) — Toplam Günlük İnsülin hesaplaması bireysel titrasyonun başlangıç noktasıdır. Standart başlangıç formülleri: Yeni tanı Tip 1 diyabet — 0.3–0.5 U/kg/gün (honeymoon 0.2–0.3 U/kg, yeni tanı ketonemili 0.5–0.7 U/kg); Uzun süreli T1D — 0.6–1.0 U/kg (adolesan pubertede 1.0–1.5 U/kg); Tip 2 diyabet insülin başlangıcı — bazal insülin 0.1–0.2 U/kg (10–14 U sabit başlangıç), yoğunlaştırılmış rejimde TDD 0.5–1.0 U/kg; Gebelik — 1. trimestr 0.6, 2. trimestr 0.8, 3. trimestr 1.0 U/kg (fizyolojik insülin rezistansı). Bazal-bolus dağılımı — klasik %50 bazal + %50 bolus (öğün başına yaklaşık %15–20); yağ ağırlıklı Akdeniz/Türk beslenmesinde %40 bazal + %60 bolus tercih edilebilir. Pompada TDD %30–40 azaltılır (subkutan depo yokluğu). Titrasyon 3–5 günlük SMBG/CGM verisiyle yapılır; tek seferde TDD'nin %10'undan fazla değişmez.

Doz Ayarlama programımız TDD, bazal-bolus dağılımı ve titrasyon kararlarını CGM verisi eşliğinde bireyselleştirir.

2026 Klinik Karar Noktaları

• TDD başlangıcı: yeni tanı T1D 0.3–0.5 U/kg, uzun süreli 0.6–1.0 U/kg (pubertal 1.0–1.5), T2D bazal 0.1–0.2 U/kg.
• Bazal-bolus dağılımı %50/%50 klasik; pompada TDD %30–40 azaltılır.
• ICR: 500 kuralı (hızlı analog); ISF: 1800 kuralı. Zamanlamaya göre bireyselleştir.
• Düzeltme bolusu formülü: (Aktüel − Hedef) / ISF − IOB. IOB'ı asla ihmal etme.
• Bazal titrasyon Treat-to-Target 303 algoritması: 3 günde 1 kez, TDD'nin %10'unu geçme.
• Pre-bolus: aspart/lispro 10–15 dk, Fiasp/Lyumjev 0–2 dk öncesi.
• FPU (Warsaw): 100 kcal yağ+protein = 1 FPU, 3–6 saatlik uzatılmış bolus.
• Egzersiz (EXTOD 2023): ≥30 dk aerobikte bolus %25–50 ↓ veya 15 g CHO.
• Sick day: bazalı asla kesme; keton ≥0.6 → düzeltme ×1.5; ≥1.5 → acil.
• Gebelik: TIR-Preg ≥%70 (63–140 mg/dL); HbA1c <%6.0; haftalık titrasyon.
• Yaşlı: hipoglisemi toleransı düşük; bazal glargin U-300/degludec; premiks kaçın.
• DAFNE/KARSAM 5 günlük yapılandırılmış eğitim: HbA1c 1.0 puan ↓, ağır hipoglisemi %60 ↓.
• CGM-AGP ile segment bazlı titrasyon: TIR ≥%70, TBR <%4, CV <%36.
• AI destekli sistemler: DreaMed Advisor Pro, d-Nav, Bigfoot Unity — klinisyen gözetiminde.
• HCL/AHCL entegrasyonu: bazal otomatik; kullanıcı ICR/ISF titrasyonuna odaklanır.

Bağlantılı Hizmetlerimiz

İnsülin Tedavisi; Bazal İnsülin, Bolus İnsülin, Yoğunlaştırılmış İnsülin, Karışım İnsülin, İnsülin Pompası, HCL/AHCL, Yapay Pankreas, Karbonhidrat Sayımı, Tip 1 Diyabet, Tip 2 Diyabet, LADA, Gestasyonel Diyabet, Çocukluk Çağı Diyabet, Yetişkin Diyabet, CGM, HbA1c Takibi, Hipoglisemi, Hiperglisemi, Ketoasidoz, Diyabet Diyeti, Egzersiz, Obezite ve Diyabet ve Yapay Zeka Destekli Diyabet Yönetimi programlarımızla entegre yürütülür.

Bireysel TDD, ICR, ISF, IOB, bazal-bolus titrasyonu ve DAFNE/KARSAM tarzı yapılandırılmış eğitim için uzman endokrinoloji görüşü alabilirsiniz.