Pediatride Doz Ayarlaması: ISPAD 2022 Yaşa Özgü Formüller

Bu içerik Pediatride Doz Ayarlaması: ISPAD 2022 Yaşa Özgü Formüller başlığında; ADA 2026 Standards of Medical Care in Diabetes, EASD 2024 Konsensüs Raporu, TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu, ISPAD 2022 Clinical Practice Consensus Guidelines ve NICE NG17/NG28 (2024) çerçevesinde insülin doz ayarlama eğitiminin (TDD, bazal-bolus, ICR, ISF, IOB, düzeltme bolusu, bazal/bolus titrasyon algoritmaları, pre-bolus, FPU, egzersiz, sick day, steroid, menstürasyon, alkol, gebelik, pediatri, yaşlı, DAFNE/KARSAM, CGM-AGP, AI destekli sistemler) klinik odaklı, kanıta dayalı özetini sunar.

Sick Day, Steroid, Menstürasyon, Alkol Kuralları

Sick day (hasta günü): enfeksiyon/ateş insülin ihtiyacını %25–50 artırır; oral alım azalsa bile bazal insülini asla kesme. KŞ 4 saatte bir + keton (KŞ >250 mg/dL veya kusma varsa) ölç. Keton ≥0.6 mmol/L → düzeltme bolus ×1.5, sıvı 250 mL/saat; keton ≥1.5 mmol/L veya persiste ise acil hastane (DKA riski). ISPAD 2022 ve TEMD 2024 sick day kartı reçete edilmelidir. Steroid tedavisi: prednizolon 20 mg/gün → bazal insülini %25–40 ↑; öğle-akşam bolusunu belirgin ↑ (steroid en çok postprandiyal öğle-akşam KŞ'yi yükseltir); doz kademesine (5 mg/hafta) göre insülini de kademeli ↓. Menstürasyon: luteal fazda (adet öncesi 7–10 gün) insülin rezistansı %10–20 artar → bazal + bolus geçici %10–15 ↑; siklus başlangıcında normale dön. Alkol: etanol hepatik glukoneogenezi baskılar → 8–12 saatlik gecikmiş hipoglisemi. Alkol öncesi/sırasında bolus %25–50 ↓; asla aç karnına alma; yatmadan önce KŞ ölç ve 15–30 g slow-release CHO snack al; CGM alarmını 90 mg/dL yükselt.

Hipoglisemi, Hiperglisemi ve Ketoasidoz programlarımız sick day/steroid/alkol doz ayarlamasını kapsar.

İnsülin Doz Ayarlama Eğitiminin 2026 Klinik Çerçevesi

İnsülin doz ayarlama eğitimi (Insulin Dose Adjustment Education); Tip 1 ve insülin kullanan Tip 2 diyabetli hastanın günlük yaşamda karbonhidrat alımı, fiziksel aktivite, hastalık, menstürasyon, stres ve alkol gibi değişkenlere göre kendi bazal ve bolus insülin dozlarını güvenle titre edebilmesi için verilen yapılandırılmış, kanıta dayalı bir eğitim sürecidir. ADA 2026 Standards of Medical Care in Diabetes (Section 6 & 9), EASD 2024 Konsensüs Raporu, TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu, ISPAD 2022 Clinical Practice Consensus Guidelines (Chapter 10 — Insulin Treatment) ve NICE NG17/NG28 (2024 güncelleme) çerçevesinde doz ayarlama eğitimi; DAFNE (Dose Adjustment for Normal Eating), BERTIE, KARSAM, DEPICT ve TEMD Diyabet Okulu gibi yapılandırılmış programlarla verilir. Eğitim çıktıları: HbA1c'de 0.5–1.0 puan düşüş, TIR'da %10–15 mutlak artış, ağır hipoglisemi %50–65 azalma, tedaviye uyum ≥%80, diyabet distresi ölçümlerinde belirgin iyileşme (Fisher DDS-2, PAID-5). 2026 pratiğinde doz ayarlama eğitimi CGM verisi, AGP raporu, LLM chatbot ve HCL/AHCL algoritmalarıyla entegre yürütülür.

İnsülin Tedavisi programımız; Bazal İnsülin, Bolus İnsülin, Yoğunlaştırılmış İnsülin, Karışım İnsülin, Pompa, HCL, Yapay Pankreas ve Karbonhidrat Sayımı ile entegre yürütülür.

IOB, Düzeltme Bolusu ve Aktif İnsülin Süresi

IOB (Insulin on Board — Aktif İnsülin) son bolustan sonra hâlâ etki gösteren insülin miktarıdır. Aktif İnsülin Süresi — aspart/lispro/glulisin 3–4 saat, Fiasp/Lyumjev 2.5–3 saat, Regular 5–6 saat. IOB göz ardı edilirse "insulin stacking" (üst üste bolus) ile ağır hipoglisemi riski yükselir. Düzeltme Bolus Formülü — (Aktüel KŞ − Hedef KŞ) / ISF − IOB = Düzeltme Dozu. Örn. KŞ 250 mg/dL, hedef 110, ISF 40, IOB 1.5 U → (250−110)/40 − 1.5 = 3.5 − 1.5 = 2.0 U. Pompa/AHCL otomatik hesaplar (bolus wizard); MDI'da hasta zihinde IOB tahmini yapmalı ya da mySugr, Diabetes:M, One Drop uygulamalarını kullanmalıdır. Kural — son 3 saatte bolus varsa yeni bolus vermeden önce mutlaka IOB'ı çıkart; hedef 90 mg/dL altında değerlerde düzeltme verme, önce SMBG/CGM doğrulaması yap.

İnsülin Pompası ve CGM programlarımız IOB takibi ve bolus wizard kullanımını öğretir.

Gebelik, Pediatri ve Yaşlıda Doz Titrasyonu

Gebelik: Fizyolojik insülin rezistansı 1. trimestr sonundan itibaren belirgin artar. TDD 1. trimestr 0.6, 2. trimestr 0.8, 3. trimestr 1.0 U/kg civarında; TIR-Pregnancy hedefi 63–140 mg/dL, ≥%70. HbA1c hedefi <%6.0 (hipoglisemi olmadan). Titrasyon haftalık, CGM eşliğinde; pregestational T1D'de HCL/AHCL (Control-IQ Pregnancy, CamAPS FX) tercih edilir. Doğumda insülin ihtiyacı %30–50 aniden düşer — postpartum ilk gün bazalı gebelik öncesi doza indir. Pediatri (ISPAD 2022): <1 yaş 0.4–0.5 U/kg (seyreltilmiş insülin U-10, U-25), 1–5 yaş 0.5–0.7 U/kg, prepubertal 0.7–1.0 U/kg, pubertal 1.0–1.5 U/kg (büyüme hormonu ve seks steroidi rezistansı). ICR 1:20–1:30 (küçük yaş) → 1:10 (pubertal). Aile eğitimi ve okul planı (Diabetes Medical Management Plan) şart. Yaşlı: ADA 2026 ≥65 yaş için hedef bireyselleştirme — sağlıklı yaşlı HbA1c <7.5%, komorbid HbA1c <8.0%, kırılgan/beklenen yaşam <5 yıl HbA1c <8.5%. Hipoglisemi toleransı düşük; bazal insülin (glargin U-300, degludec U-100/U-200) ve DPP-4/GLP-1 tercih; premiks insülin kaçınılmalı; basit doz rejimleri, aile/bakıcı desteği kritik.

Gestasyonel Diyabet, Çocukluk Çağı Diyabet ve Yetişkin Diyabet programlarımızda doz titrasyonu yaş/gebelik özelinde yürütülür.

ICR (Insulin-to-Carb Ratio) Hesaplama

ICR (İnsülin/Karbonhidrat Oranı) 1 ünite hızlı etkili insülinin kaç gram karbonhidratı örttüğünü gösterir. 500 Kuralı — hızlı etkili insülin (aspart, lispro, glulisin, Fiasp, Lyumjev) için 500 / TDD = ICR. Örn. TDD 50 U → ICR 1:10 (1 U insülin 10 g CHO'yu örter). 450 Kuralı — kısa etkili insan insülini (Regular) için 450 / TDD. Öğüne özel ICR — kahvaltıda dawn phenomenon nedeniyle daha güçlü (1:8), öğle 1:10, akşam 1:12 tipiktir; pediatride küçük yaşta insülin duyarlılığı nedeniyle 1:20–1:30 olabilir. Doğrulama — öğün öncesi 80–130 mg/dL + bilinen CHO miktarında bolus sonrası 2 saatte KŞ 30–50 mg/dL yükselmeli, 4 saatte başlangıca dönmelidir. 4 saatte KŞ ↑ ise ICR güçlendir (payı düşür), ↓ ise zayıflat. Değişiklik ×1.1 katsayısıyla küçük adımlarla yapılır. FPU (yağ-protein birimi) eklendiğinde uzatılmış bolus veya ek 20% doz gerekir.

Karbonhidrat Sayımı programımız ICR öğün-öğün titrasyonu ve FPU eğitimi sağlar.

2026 Klinik Karar Noktaları

• TDD başlangıcı: yeni tanı T1D 0.3–0.5 U/kg, uzun süreli 0.6–1.0 U/kg (pubertal 1.0–1.5), T2D bazal 0.1–0.2 U/kg.
• Bazal-bolus dağılımı %50/%50 klasik; pompada TDD %30–40 azaltılır.
• ICR: 500 kuralı (hızlı analog); ISF: 1800 kuralı. Zamanlamaya göre bireyselleştir.
• Düzeltme bolusu formülü: (Aktüel − Hedef) / ISF − IOB. IOB'ı asla ihmal etme.
• Bazal titrasyon Treat-to-Target 303 algoritması: 3 günde 1 kez, TDD'nin %10'unu geçme.
• Pre-bolus: aspart/lispro 10–15 dk, Fiasp/Lyumjev 0–2 dk öncesi.
• FPU (Warsaw): 100 kcal yağ+protein = 1 FPU, 3–6 saatlik uzatılmış bolus.
• Egzersiz (EXTOD 2023): ≥30 dk aerobikte bolus %25–50 ↓ veya 15 g CHO.
• Sick day: bazalı asla kesme; keton ≥0.6 → düzeltme ×1.5; ≥1.5 → acil.
• Gebelik: TIR-Preg ≥%70 (63–140 mg/dL); HbA1c <%6.0; haftalık titrasyon.
• Yaşlı: hipoglisemi toleransı düşük; bazal glargin U-300/degludec; premiks kaçın.
• DAFNE/KARSAM 5 günlük yapılandırılmış eğitim: HbA1c 1.0 puan ↓, ağır hipoglisemi %60 ↓.
• CGM-AGP ile segment bazlı titrasyon: TIR ≥%70, TBR <%4, CV <%36.
• AI destekli sistemler: DreaMed Advisor Pro, d-Nav, Bigfoot Unity — klinisyen gözetiminde.
• HCL/AHCL entegrasyonu: bazal otomatik; kullanıcı ICR/ISF titrasyonuna odaklanır.

Bağlantılı Hizmetlerimiz

İnsülin Tedavisi; Bazal İnsülin, Bolus İnsülin, Yoğunlaştırılmış İnsülin, Karışım İnsülin, İnsülin Pompası, HCL/AHCL, Yapay Pankreas, Karbonhidrat Sayımı, Tip 1 Diyabet, Tip 2 Diyabet, LADA, Gestasyonel Diyabet, Çocukluk Çağı Diyabet, Yetişkin Diyabet, CGM, HbA1c Takibi, Hipoglisemi, Hiperglisemi, Ketoasidoz, Diyabet Diyeti, Egzersiz, Obezite ve Diyabet ve Yapay Zeka Destekli Diyabet Yönetimi programlarımızla entegre yürütülür.

Bireysel TDD, ICR, ISF, IOB, bazal-bolus titrasyonu ve DAFNE/KARSAM tarzı yapılandırılmış eğitim için uzman endokrinoloji görüşü alabilirsiniz.