Türkiye'de Yetişkin Diyabet Bakımı: SGK, TEMD 2024, e-Nabız

Bu içerik Türkiye'de Yetişkin Diyabet Bakımı: SGK, TEMD 2024, e-Nabız başlığında; ADA 2026 Standards of Medical Care in Diabetes, EASD 2024 Konsensüs Raporu, TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu, KDIGO 2024 Diyabet + KBH, ESC 2023 Cardiovascular Disease in Diabetes ve IDF Diabetes Atlas 11. baskı çerçevesinde yetişkin diyabetinin tanı, tedavi, teknoloji, komplikasyon önleme ve psikososyal destek standartlarını klinik odaklı özetler.

Türkiye'de Yetişkin Diyabet Bakımı

TURDEP-III (2025 yayımlanan sonuçlar): Türkiye erişkin diyabet prevalansı %17,3 (12 milyon kişi; 8 milyon prediyabet), bölgesel farklılık yüksek (İç Anadolu %19,1, Doğu Anadolu %14,2). TEMD 2024 Diyabet Klinik Uygulama Kılavuzu (11. baskı) ADA 2026 ve EASD 2024 ile büyük ölçüde uyumlu; farklılıklar: SGK ilaç geri ödeme kısıtları (GLP-1 tirzepatide 2025 ödeme değerlendirme; SGLT2 T2D + KY + KBH endikasyonda ödeme; finerenon 2025 SGK ödeme başladı; icodec 2025 ödeme değerlendirme), CGM T1D yaygın ödeme + T2D insülin kullananda pilot, AID sistemler seçilmiş endikasyonda. e-Nabız entegrasyonu: HbA1c, kreatinin, göz muayenesi, ayak muayenesi, mikroalbüminüri değerleri paylaşılır — endokrinoloji + aile hekimi + göz + böbrek koordinasyonu. TEMD Diyabet Eğitim Merkezleri (Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa, Antalya, Kayseri, Diyarbakır, Trabzon) yapılandırılmış eğitim sunar. 2026'da Bakanlık Diyabet Bakım Bileşenli Ödeme (DBBÖ) pilotu kalite göstergesi bazlı geri ödeme değerlendirme aşamasında.

Kaynaklar sayfamızdan TEMD 2024, ADA 2026, EASD 2024, KDIGO 2024, ESC 2023 rehberlerine ve TURDEP-III raporuna ulaşabilirsiniz.

Yetişkin Tip 1 Diyabet

Yetişkinde yeni tanı Tip 1 diyabet nadir değil — erişkin başlangıçlı T1D vakalarının önemli bir bölümü 30 yaş üstündedir (UK Biobank 2023). Ayırıcı tanı: LADA (yavaş ilerleyen), MODY (aile öyküsü, ilaç yanıtlı), sekonder (pankreatit, steroid, endokrinopati). Otoantikor paneli (GAD65, IA-2, ZnT8), C-peptid (aç), HLA tiplemesi ve klinik prezantasyon (BMI, DKA, insülin gereksinimi hızı) ayırıcı tanıyı belirler. Tedavi: bazal-bolus insülin veya AID sistem, CGM standart, teplizumab preklinik dönemde (uygun akrabalarda) klinik ilerlemeyi geciktirir. Yetişkin T1D'de HbA1c hedefi <%7 (bireysel), TIR ≥%70, TBR <%4. Yaşam boyu izlem, endokrinoloji + diyabet hemşiresi + diyetisyen + psikolog ekibi ile sürdürülür.

Tip 1 Diyabet Tedavisi programımız yetişkin T1D için ADA 2026 standartlarında AID ve CGM entegre bakım yürütür.

Yaşlı Yetişkin Diyabet ve Deprescribing

65+ yaş diyabetli hastada bireysel yaklaşım şart: fonksiyonel durum (KATZ, Lawton), bilişsel durum (MMSE, MoCA), yaşam beklentisi, polifarmasi (Beers kriterleri, STOPP/START), düşme riski, yalnızlık. ADA 2026 Older Adults: Sağlıklı (uzun yaşam beklentisi, minimal komorbidite) → HbA1c <7,0–7,5; Kompleks/orta → HbA1c <8,0; Çok kompleks/kısa yaşam beklentisi → HbA1c <8,5, hipoglisemi kaçınma öncelik. Deprescribing: sulfonilüre (hipoglisemi), yüksek doz insülin, uzun etkili sulfonilüre (glibenklamid — kaçın), tiazolidinedionlar (KY/kırık) azaltılır. GLP-1 ve SGLT2 yaşlıda güvenli ve organ koruyucu — dehidratasyon riski nedeniyle SGLT2 dikkatli. CGM yaşlıda hipoglisemi önleme aracı olarak önerilir.

HbA1c Takibi programımız yaşlı diyabette bireysel hedef bandı ve deprescribing planlar.

Yetişkinde İnsülin Başlatma

İnsülin başlatma endikasyonu: HbA1c >%10 semptomatik, HbA1c >%9 hedef ötesi ve oral+GLP-1'e yanıtsız, katabolik durum (kilo kaybı, ketozi), gebelik, ağır enfeksiyon/hospitalizasyon, steroid tedavisi. Başlangıç rejimi: Bazal insülin (glargin U-100/U-300, degludek 10 U/gün veya 0,1–0,2 U/kg) — GLP-1'e ek genelde bazal-plus veya bazal-bolus ihtiyacını azaltır. Bazal-bolus: HbA1c hedefi kalmayınca (%9+) veya T1D için standart. Karışım insülin (2 doz) — uyum sorunu, geriatrik, sınırlı bakım. Titrasyon: aç plazma glukozu 80–130 mg/dL hedef; her 3 gün bazal +2 U (self-titration algoritması) veya klinik izlem. Eğitim: SC teknik, rotation, hipoglisemi tanıma+yönetim, hasta sıcak hattı.

İnsülin Tedavisi, Bazal İnsülin, Bolus İnsülin ve Doz Ayarlama programlarımız yetişkin insülin başlatma ve titrasyonu standardize eder.

Yetişkin Diyabet Beslenmesi

Beslenme yetişkin diyabetin sadece "diyet" değil terapötik omurgasıdır. ADA 2026 Nutrition Therapy Consensus (Diabetes Care 2024): Akdeniz (PREDIMED, PREDIMED-Plus — CVD %30 azaltma, diyabet remisyon), DASH (kan basıncı + diyabet), Düşük karbonhidrat (<130 g/gün — DiRECT çalışmasında T2D remisyon %46 1. yıl, %36 5. yıl), Ketojenik (seçilmiş T2D remisyon, dikkatli izlem), Bitki bazlı (vegan/vejetaryen — CVD ve KBH koruma), Aralıklı oruç (16:8, 5:2 — kilo kaybı ve HbA1c iyileştirme). Karbonhidrat sayımı T1D için standart; T2D'de porsiyon kontrolü + tabak yöntemi + glisemik indeks yeterli. Türkiye kültürel adaptasyon: geleneksel Türk mutfağı Akdeniz temelli; ekmek, pilav, makarna porsiyon kontrolü; şerbet, baklava, künefe stratejik tüketim (bayram, özel gün).

Diyabet Diyeti, Düşük GI Diyet, Prediyabet Diyeti ve Tip 2 Beslenme programlarımız bireysel diyet planlama sunar.

2026 Klinik Karar Noktaları

• Obesity-first ve kardiyorenal-organ koruyucu algoritma T2D için standart (ADA/EASD 2024).
• GLP-1 (semaglutide, tirzepatide, retatrutide) ASCVD ve obezite baskın hastada ilk seçim.
• SGLT2 (empa, dapa) KY ve KBH tüm evrelerde (KDIGO 2024) organ koruyucu.
• Finerenon T2D KBH albuminüride SGLT2 + ACE-i/ARB üzerine eklenir.
• Haftalık bazal insülin (icodec 2024 EMA/FDA, efsitora faz III) T2D için uyum artırıcı seçenek.
• AID sistemler yetişkin T1D birinci seçim (Control-IQ, 780G, Omnipod 5, iLet bihormonal).
• CGM T1D ve insülin kullanan T2D standart; OTC CGM (Stelo, Lingo) non-insülin T2D için erişim.
• HbA1c bireysel (%6,5–8,5); CGM TIR ≥%70 tamamlayıcı.
• Yıllık PHQ-9 + GAD-7 + DDS + PAID psikososyal tarama rutin.
• KDIGO 2024 üçlü organ koruma (SGLT2 + GLP-1 + finerenon) yaygınlaşıyor.

Bağlantılı Hizmetlerimiz

Yetişkin Diyabet Tedavisi; Tip 1, Tip 2, LADA, MODY, Sekonder, Prediyabet, Gestasyonel Diyabet, Çocukluk Çağı Diyabet, İnsülin, Bazal İnsülin, Bolus İnsülin, Karışım İnsülin, İnsülin Pompası, Hibrit Kapalı Döngü, CGM, GLP-1, SGLT2, Metformin, DPP-4, Sulfonilüre, TZD, Kombinasyon, İkili, HbA1c Takibi, Kan Şekeri Takibi, Diyabet Diyeti, Egzersiz, Obezite ve Diyabet, Kolesterol, Hipertansiyon, Mikroalbüminüri, Karaciğer Yağlanması, Kanser ve Diyabet ve Yapay Zeka Destekli Diyabet Yönetimi programlarımızla entegre yürütülür.

Yetişkin diyabetinde bireyselleştirilmiş tedavi planı ve organ koruyucu ilaç seçimi için uzman endokrinoloji görüşü alabilirsiniz.