Hiperglisemi Yönetimi

ADA 2026 Standards Chapter 6 + 9 + 16, EASD 2024, TEMD 2024, ISPAD 2024, JBDS-IP 2023 çerçevesinde: (1) TIR 70–180 >%70, TAR >180 <%25, TAR >250 <%5 hedef; (2) PG hedef 80–130 açlık, <180 postprandiyal; (3) ISF = 1800/TDD; düzeltme = (PG−hedef)/ISF; (4) DKA (PG>250 + β-OHB>3 + pH<7,3) + HHS (PG>600 + osm>320) tanı; (5) SGLT-2 öglisemi DKA — PG<200 olsa bile keton (canagliflozin, dapagliflozin, empagliflozin) — cerrahi/sepsis riski; (6) sick day: insülin ASLA kesme, sık PG + keton, PG>250+keton hastane; (7) AID pompa (MiniMed 780G Auto-Correction, Omnipod 5) TAR −%40; (8) CGM prediktif hiperglisemi 30 dk önce; (9) ultra-hızlı insülin (Fiasp, Lyumjev) PPG −%20; (10) GLP-1 (tirzepatid HbA1c −%2,4) + SGLT-2 kardiyorenal avantaj; (11) diyabet distresi PAID-5/DDS-17 tarama + CBT.

KLASİK 4P: POLİÜRİ (glukoz >180 renal eşik → osmotik diürez), POLİDİPSİ (dehidratasyon), POLİFAJİ (hücreye giremeyen glukoz), KİLO KAYBI (T1D katabolik). Diğer: yorgunluk, görme bulanıklığı (lens ozmotik), deri kuruluğu, kaşıntı, tekrarlayan enfeksiyon (İYE, mantar, cilt). KETON ile: mide bulantısı + kusma + karın ağrısı + Kussmaul solunum (derin hızlı) + meyve/aseton nefes + konfüzyon → DKA. ADA 2026 EŞİKLER: PG >180 postprandiyal semptomatik değil ama TIR dışı; >250 semptomatik + keton ölçümü şart; >300 acil müdahale; >600 HHS; hedef PG 80–130 açlık, <180 postprandiyal; TIR 70–180 >%70; gebe >140 postprandiyal fetal risk.

POSTPRANDİYAL HİPERGLİSEMİ (PPG): öğün sonrası 1–2. saat PG >180 mg/dL; Monnier eğrisi — HbA1c <%7,3 için PPG BASKIN (%70 katkı). Nedenler: I:C yetersiz, düzeltme atlanmış, yanlış zamanlama, yüksek GI, FPU uzatılmış bolus yok. YÖNETİM: (1) ULTRA-HIZLI insülin (Fiasp, Lyumjev) öğünle birlikte; klasik aspart/lispro 15 dk önce; (2) düşük GI diyet + "veggie first" (sebze/protein önce → spike −%30); (3) I:C güçlendirme (kahvaltı 1:10, dawn direncine göre); (4) GLP-1 agonist (semaglutid, tirzepatid) T2D için mükemmel; (5) akarboz (Glucobay) postprandiyal −30–50 mg/dL; (6) öğün sonrası 10–15 dk yürüyüş glukoz −20–30 mg/dL; (7) FPU (yağ+protein) uzatılmış bolus (pizza, pasta) — Warsaw yöntemi; (8) CGM postprandiyal analiz + trend; (9) AID pompa Auto-Correction; (10) pompa dual-wave bolus.

DKA (Diyabetik Ketoasidoz) — T1D + insülin eksikliği + keton: PG >250 (öglisemi DKA <200 SGLT-2), β-OHB >3 mmol/L, pH <7,3, HCO₃ <15, anyon açığı >12, Kussmaul solunum, aseton nefes; nedenler (5İ): infeksiyon, insülin atlama, iskemi, iatrojenik (steroid), idiopatik (yeni tanı); mortalite <%1 erişkin, pediatri serebral ödem %0,3–1. HHS (Hiperglisemik Hiperozmolar Durum) — T2D yaşlı + dehidratasyon: PG >600, osmolarite >320 mOsm/kg, minimal keton (pH >7,3), aşırı dehidratasyon (10–12 L açık), bilinç değişikliği, fokal nörolojik, haftalar süren PPP; mortalite %5–20. AYIRIM: DKA hızlı gelişim (saatler-günler) + keton + asidoz; HHS yavaş gelişim (haftalar) + yüksek osm + minimal keton. HASTANE İKİSİ İÇİN — DKA: NaCl 15–20 mL/kg/saat + K+ + insülin infüzyon 0,1 U/kg/saat; HHS: sıvı yavaş 12–24 saat + düşük doz insülin + K/PO4/Mg + VTE profilaksi.

SICK DAY (ADA 2026 + ISPAD 2024): hastalık PG'yi 2–3 kat artırır (kortizol + adrenalin + inflamasyon). (1) İNSÜLİN ASLA KESİLMEZ — T1D iştahsız olsa da bazal şart (DKA önleme); bolus KH ile −%50 azalt; (2) PG SIK ÖLÇÜM — 2–4 saatte parmak ucu / CGM; (3) KETON — PG >250 ya da hasta hasta ise kan β-OHB (Optium Xtra) veya idrar (Ketodiabur); ≥1,5 mmol/L → ek insülin + sıvı + doktor; (4) SIVI — 240 mL/saat; PG >250 şekersiz, <250 KH içir; (5) EK İNSÜLİN — PG >250 + keton yok %5 TDD, +keton var %10–20 TDD hızlı SC her 2–4 sa; pompa "sick day" +%30 geçici bazal; (6) HASTANE — sürekli kusma, bilinç değişikliği, karın ağrısı şiddetli, β-OHB >3, PG >400 kontrolsüz, gebe/çocuk/yaşlı; (7) TETİKLEYİCİ TEDAVİ — antibiyotik, antiviral, antiemetik; (8) SGLT-2 sick day GEÇİCİ DUR (öglisemi DKA riski).

AID (Automated Insulin Delivery) hibrit kapalı döngü 2026 hiperglisemi yönetiminde altın standart: (1) MiniMed 780G + SmartGuard AUTO-CORRECTION — CGM >120 algılarsa her 5 dk mikrobolus; TIR +%15, TAR −%40, HbA1c −%0,5–0,7 (ADAPT 2022 RCT); Meal Detection öğün bolus atlansa bile kısmi kompanzasyon; (2) Omnipod 5 SmartAdjust — hedef 110–150, otomatik doz, tubeless, 2+ yaş; (3) Tandem t:slim X2 + Control-IQ — tahminci + sleep mode + exercise mode; (4) Beta Bionics iLet bihormonal — KH sayımı gerektirmez (öğün büyüklüğü yeterli). Tüm sistemler CGM zorunlu (Dexcom G7, Libre 3, Guardian 4). Klinik etki: TIR +%12–15, TAR −%30–40, HbA1c −%0,5–0,8, DKA riski −%50 (pompa uygun kullanım + CGM alarm), kullanıcı memnuniyeti +%80, uyku +%40, distres −%60. Endikasyon: T1D + insülinli T2D + IAH + gebe + pediatri; SGK Türkiye 2024 T1D pediatri + gebe ödemeli.